Dzień Dobry, ulica Wysockiego

0
479

Dzisiejszy wpis dotyczy ulicy Wysockiego, której funkcja, znaczenie i przebieg bardzo zmieniały się wraz z rozwojem Bródna i Targówka. 

Ulica Wysockiego powstała na początku XX wieku i funkcjonowała jako droga lokalna w kierunku Różopola, Złotopola i Ustroni. Droga biegła wówczas od ulicy Poborzańskiej do ulicy Toruńskiej. Została rozbudowana w okresie międzywojennym wraz z rozwojem osiedla mieszkaniowego na Bródnie. Bardzo ważnym elementem historii ulicy są tramwaje, które zawitały na Wysockiego w dwudziestoleciu międzywojennym. 28 września 1924 roku otwarto wzdłuż ulicy linię tramwajową do pętli Pelcowizna – pojechały tędy tramwaje linii 21.

Pasażerowie oczekujący na przystanku. Widoczny zatłoczony tramwaj linii „21” typ P-10. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe.

Pętla tramwajowa Pelcowizna

Miejsce po dawnej pętli tramwajowej Pelcowizna obecnie ukryte jest na bocznej uliczce Wysockiego pośród warsztatów i myjni samochodowej. Staraniem Klubu Miłośników Bródna w 1998 roku odtworzono przystanek z czasów sprzed II wojny światowej.

Oprócz przystanku oddano do użytku odbudowany fragment torowiska o długości około 60 metrów wraz z czterema słupami trakcyjnymi i elementami sieci. Na ulicy zachowano nawierzchnię z kamieni polnych tzw. „kocich łbów”.

Wracając do historii, pierwsza wzmianka o kolonii Pelcowizna pochodzi z 1806 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Pelcowi, ówczesnemu właścicielowi folwarku Golędzinów, który otworzył karczmę w miejscu zajętym dziś przez budynek dyrekcji FSO. Około 1820 roku przez teren kolonii biegła szosa modlińska, a w 1877 roku ukończono budowę Kolei Nadwiślańskiej. Największy warszawski dworzec tej linii ulokowano na skraju Pelcowizny i Bródna. Liczne tory kolejowe zaznaczyły wyraźną granicę między Pelcowizną, a nową – zamieszkiwaną przez pracowników kolei – częścią Bródna, odtąd zwaną Nowym Bródnem. W 1976 roku rozpoczęto budowę pierwszych odcinków Trasy Toruńskiej, a po 1981 roku i zbudowaniu połączenia z mostem Grota-Roweckiego, Bródno było już zupełnie inne. Dawna zabudowa składała się niskich drewnianych bądź murowanych budynków mieszkalnych dla kolejarzy i kamieniczek, nad którymi dominował wybudowany w 1927 roku gmach Niższej Szkoły Kolejowej przy ul. Wysockiego 59. Sam budynek nie zachował się, ale dzięki rysunkom Zygmunta Kupniewskiego (link do zbioru wspomnień), który odtworzył Bródno z dzieciństwa i lat młodzieńczych, możemy wyobrazić sobie jak wyglądał w rzeczywistości.

WARSZAWSKIE NOWE BRÓDNO 1940 WYDOBYTE Z MGŁY ZAPOMNIENIA – ZBIGNIEW KUPNIEWSKI

Niektóre przedwojenne budynki zachowały się do dnia dzisiejszego, chociaż lata świetności mają już za sobą.

O patronie słów kilka

W 1921 roku za patrona ulicy wybrano Piotra Wysockiego. Piotr Wysocki był przywódcą spisku podchorążych, który doprowadził do wybuchu powstania listopadowego. Urodził się 10 września 1797 roku i dożył 78 lat. Pochodził z rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Odrowąż. W młodości kształcił się w Warszawie w szkole pijarskiej, a następnie, od roku 1818, był kadetem w Szkole Podchorążych Piechoty. Gdy w 1828 roku został instruktorem w Szkole Podchorążych, energicznie zabrał się do stworzenia i działań wewnątrz tajnego związku niepodległościowego, zwanego potocznie Sprzysiężeniem Wysockiego.

Wieczorem 29 listopada 1830 r. poderwał do powstania podchorążych, wchodząc do Szkoły Podchorążych, przerywając zajęcia z taktyki – wygłaszając mowę: „Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów. Zaatakowali Belweder – rezydencję Wielkiego Księcia Konstantego, rosyjskiego dowódcy polskiej armii. To wydarzenie rozpoczęło powstanie listopadowe, a jego rocznica obchodzona jest w wojskowych uczelniach jako Dzień Podchorążego.

W 1831 roku dostał się do niewoli rosyjskiej, a wrócił z zesłania w 1857 roku. Poświęcił się pracy historycznej. W Paryżu w1867 roku ukazał się jego pamiętnik pt. „Pamiętnik Piotra Wysockiego o powstaniu 29 listopada 1830 roku”. Pamiętnik opisuje wydarzenia Nocy Listopadowej.

Tablice pamiątkowe Tchorka

Na ulicy Wysockiego znajdują się dwie tablice pamiątkowe Karola Tchorka. Są to tablice pamiątkowe stworzone w 1949 roku w celu oznaczenia i i upamiętnienia miejsc zbrodni hitlerowskich dokonanych w Warszawie podczas II wojny światowej. Początkowo tablic Tchorka mogło być około 370, jednak podczas wyburzeń wielu domów w latach 50. i 60. XX wieku niektóre z nich zniknęły bezpowrotnie. Dzisiaj jest ich około 200. Pierwsza tablica znajduje się na ulicy Wysockiego na rogu Suwalskiej i upamiętnia miejsce, gdzie 16 października 1942 roku hitlerowcy powiesili 10 więźniów Pawiaka. Początkowo na tablicy pojawił się błąd i liczby „16” i „10” zostały zamienione miejscami.

Jest to piaskowcowa tablica opatrzona krzyżem maltańskim z inskrypcją: Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. Druga tablica znajduje się na rogu Toruńskiej i upamiętnia miejsce, gdzie 2 sierpnia 1944 roku hitlerowcy rozstrzelali 9 Polaków.

Wysockiego 8 –  Kościół Matki Boskiej Różańcowej

W 1909 roku na dawnej ulicy Białołęckiej powstał pierwszy kościół drewniany na Bródnie, którego fundatorką była księżna Maria Radziwiłłowa z Zawiszów. We wrześniu 1939 roku  kościół spłonął całkowicie. Zbudowana tymczasowa kaplica służyła wiernym w okresie całej okupacji, ale i ona w 1944 roku została doszczętnie spalona. W 1960 roku kościół odbudowano i oddano w stanie surowym do użytku wiernych, a 13 czerwca poświęcił go ks. Prymas Stefan kard. Wyszyński.

 

Dom Kultury Świt

 

Dom Kultury Świt prowadzi działalność od 1958 roku. Przed wojną ta część ulicy Wysokiego, przy której stoi dzisiaj Dom Kultury, nosiła nazwę Białołęcka 33/35. Budowa Domu Kultury Świt była na tyle wielkim wydarzeniem, że poświęcono jej całą stronę w Tygodniku „Stolica” w marcu 1954 r.

Tygodnik Stolica, 1954 r., nr 13

Przez cały rok Dom Kultury „Świt” proponuje mieszkańcom naszej dzielnicy udział w licznych działaniach programowych realizowanych w ramach zajęć stałych, kursów i imprez. Do najpopularniejszych zajęć należą „Mali Einsteini”, „Grom Combat Kids”, Szkoła Rocka, teatr „Gaffa” czy Danceweek – taniec towarzyski.  Zapraszamy również na Dzień Otwarty Domu Kultury „Świt” w niedzielę 9 września w godz. 10.00-15.00. Zaprezentowane zostaną wszystkie zajęcia, które DK ŚWIT przygotował na sezon 2018/2019. Więcej o wydarzeniu

Cud Nad Wisłą

Na ulicy Wysockiego mieszkańcy Bródna w 1925 roku upamiętnili „Cud na Wisłą” stawiając pomnik z następującą inskrypcją: W 5-tą rocznicę „Cudu nad Wisłą” i zwycięstwa nad nawałą bolszewicką w dniu 15 sierpnia 1920 r. pomnik ten fundują mieszkańcy Nowego Bródna. 15 sierpnia 1925 r.

Bitwa, do której doszło w dniach 13-25 sierpnia 1920 roku pod Warszawą, miała wielkie znaczenie dla mieszkańców. Zdaniem Edgara D’Abernon była to 18 z przełomowych bitew w historii świata. Zadecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i przekreśliła plany rozprzestrzenienia komunizmu na Europę Zachodnią. W PRL pomnik zdewastowano, ponownie remontując go dopiero w 1995 roku.

A na zakończenie mam dla Was jeszcze dwa filmy z cyklu „Targówek – bloki pełne historii” realizowanego przez Dom Kultury Świt w ramach grantu z Muzeum Historii Polski na których widać m.in. ulicę Wysockiego, Kościół Matki Boskiej Różańcowej i Kolej Nadwiślańską.

Uważasz, że to, co robimy jest wartościowe? Chcesz więcej?
Bardzo się cieszymy, bo robimy to właśnie dla Ciebie. Możemy powiadamiać Cię o nowościach na blogu. Żadnego spamu ani lania wody. Tylko nejciekawsze artykuły z danego tygodnia. 
Twój adres email jest u nas bezpieczny, a z listy powiadomień możesz się wypisać w każdej chwili.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here